Solidarna odpowiedzialność pełnomocnika za zobowiązania podatnika z tyt. VAT

Stan prawny na dzień 31 grudnia 2018 r.

Przepisy w szerokim zakresie nowelizujące ustawę z dnia 11 marca 2004 o podatku od towarów i usług (dalej „ustawa o VAT”), w założeniu miały na celu uszczelnienie samego sytemu rozliczania VAT, a także wyeliminowanie z obrotu nieuczciwych podatników. Poza rozszerzeniem katalogu przesłanek uprawniających do wykreślenia podmiotów z rejestru czynnych podatników VAT mocą dyskrecjonalnej decyzji Naczelnik właściwego Urzędu Skarbowego, wprowadzono także regulację pozwalającą pociągnąć do odpowiedzialności za zobowiązania podatnika, pełnomocnika który taki podmiot rejestrował. Zgodnie bowiem z nowo wprowadzonym do ustawy o VAT art. 96 ust 4b pełnomocnik odpowiada solidarnie wraz z zarejestrowanym podatnikiem do kwoty 500 000 złotych zaległości podatkowe podatnika powstałe z tytułu czynności wykonanych w ciągu 6 miesięcy od dnia zarejestrowania podatnika jako podatnika VAT czynnego.
Odpowiedzialność pełnomocnika, na co wskazuje wskazany przepis, nie ma charakteru bezwzględnego z uwagi na to, że:

1) dotyczy wyłącznie zaległości podatkowych, które powstały u podatnika w okresie pierwszych 6 miesięcy jego działania jako podatnika VAT czynnego;
2) jest ograniczona kwotowo do wysokości 500 000 zł;
3) występuje wyłącznie w sytuacji, gdy powstanie zaległości podatkowych związane było z uczestniczeniem podatnika w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej (art. 96 ust. 4c ustawy o VAT)

Ustawodawca nie precyzuje przy tym na czym uczestnictwo podatnika w nierzetelnym rozliczaniu podatku miałoby polegać.
Na uwagę zasługuje także fakt, że przesłanką odpowiedzialności pełnomocnika, jest sama okoliczność zgłoszenia rejestracyjnego. W związku z czym solidarna odpowiedzialność w ogóle nie jest powiązana z ewentualnym przyczynieniem się tego pełnomocnika do powstania zaległości, a także z jakimkolwiek dalszym działaniem pełnomocnika w imieniu podatnika po jego rejestracji. Ta niewątpliwe daleko posunięta odpowiedzialność skutecznie zniechęci potencjalnego profesjonalnego pełnomocnika do podjęcia takiego ryzyka i sygnowania swoim nazwiskiem dokumentów rejestracyjnych podatnika podatku VAT.
Powtórzenie regulacji ustawy o VAT w tym zakresie znajduje się w nowo wprowadzonym art. 117c Ordynacji podatkowej wskazującym, że za wskazane powyżej czynności pełnomocnik odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem.
Odpowiedzialność ta nie występuje także ex lege, lecz wyłącznie w drodze decyzji właściwego organu podatkowego, na co wskazuje treść przepisu art. 108 § 1 w zw. z art. 117 ordynacji podatkowej.

Przepisy wprowadzają nowy termin przedawnienia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za powstałe zaległości, jeśli podmiotem tym będzie pełnomocnik. W związku z brzmieniem art. 118 ust. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej właściwy organ nie będzie mógł wydać decyzji solidarnie obciążającej pełnomocnika, jeśli od końca roku kalendarzowego, w którym upływa 6 miesięczny okres od dnia zarejestrowania podatnika jako podatnika VAT czynnego minął 3 letni termin.

Omówione powyżej zmiany, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2017 r., wprowadzające surową, niejako na zasadzie ryzyka, odpowiedzialność solidarną pełnomocnika za zaległości podatkowe podatnika wydają się niezwykle restrykcyjne i mogą de facto spowodować, że profesjonalni pełnomocnicy, w szczególności podmioty wykonujące wolne zawody z zakresie szeroko pojętego świadczenia usług prawno - podatkowych, nie będą skłonne akceptować tak wysokiego ryzyka. Zwiększony opór w tym zakresie potęgować może niedookreślone przez ustawodawcę pojęcie podatnika uczestniczącego w nierzetelnym rozliczaniu podatku, i trudnym na ten moment do przewidzenia, podejściu do tego zagadnienia przez organy podatkowe.